Saturn

SATURN jest szóstą planetą od Słońca, drugą z czterech planet-olbrzymów. Posiada co najmniej 20 księżyców i imponujący układ pierścieni. Bardzo szybka, podobnie jak u innych planet tej grupy, rotacja Saturna powoduje wybrzuszenie obszarów równikowych oraz ułożenie ich rozmytych żółtawych chmur w poziomie, równolegle do równika pasma.Saturn to jedyna planeta o średniej gęstości mniejszej od gęstości wody.Z tego powodu jego masa nie przekracza jednej trzeciej masy Jowisza, mimo iż średnice obu planet niewiele się róznią. Pierścienie Saturna. Saturn ma siedem głównych pierścieni.W ich skład wchodzi duża liczba niewielkich ciał, w tym zarówno drobne kryształki lodu, które występują głównie w pierścieniach zewnętrznych, jak i pokryte lodem bloki kamienne, o rozmiarach dochodzących do 1 kilometra, obecnie przede wszystkim w pierścieniach wewnętrznych.Średnica zewnętrzna pierścieni Saturna wynosi 960 000 kilometrów. Przerwa Cassiniego. Układ pierścieni Saturna posiada kilka przerw.Najszersza z nich nosi nazwisko włoskiego astronoma Giovanniego Cassiniego (1625-1712). który odkrył ją w 1675 roku.Przerwa Cassiniego znajduje się między pierścieniami A i B i ma szerokość około 4200 kilometrów.Powstała w wyniku działania pola grawitacyjnego jednego z księżyców Saturna – Mimasa, które “wymiata” materię z tego obszaru.Jednak luka ta nie jest zupełnie pusta, lecz zawiera kilka ledwo widocznych pasm materii. Ciekawostka: pierścienie Saturna, których średnica wynosi ponad 274 00 kilometrów, a grubość nie przekracza 1 kilometra, stanowią najcieńszy znany dysk w kosmosie.Proporcje te, odpowiadają rozmiarom naleśnika o grubośco ponad 5 milimetrów i średnicy 1,4 kilometra. Księżyce saturna. Znamy obecnie 20 księżyców Saturna (niewykluczone, że jest ich więcej), z których 13 odkryto z Ziemi, a resztę z sond kosmicznych, przelatujących w pobliżu planety. Najmniejsze mają nieregularny, kartoflowaty kształt. Na wielu księżycach występują kratery uderzeniowe.Na Mimasie, jednym z pomniejszych księżyców, dominuje olbrzymi krater Herschel, którego średnica, wynosząca 130 kilometrów, stanowi jedną trzecią średnicy całego obiektu. Tytan.tytan jest drugim pod względem wielkości księżycem w układzie Słonecznym, jednym z trzech, o których wiadomo, że posiadają atmosferę. Składa się głównie ze skał i lodu.Powierzchnia Tytana jest w sposób trwały przesłonięta atmosferą bogatą w azot i inne związki chemiczne. Ciekawostka: wykrycie cyjanowodoru (HCN) w atmosferze Tytana dało niektórym naukowcom powód do spekulacji, że na Tytanie może kiedyś rozwinąć się życie, gdyż cyjanowodór jest jednym z najważniejszych związków organicznych, które odgrywały rolę w powstaniu życia na Ziemi. Tym niemniej temperatura powierzchni Tytana, wynosząca około -1800C, czyni obecność życia w znanej nam postaci wysoce nieprawdopodobną.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Mars

Mars, czwarta planeta od Słońca, pod wieloma względami przypomina Ziemię.doba marsjańska jest tylko nieznacznie dłuższa od ziemskiej. Podobnie zmieniają się pory roku, jakkolwiek rok jest dwa razy dłuższy. Występują tu chmury, wulkany, wąwozy, góry, pustynie i wykazujące sezonową zmienność, białe czapy polarne. Mars jest jednak suchy i zimny.Jego powierzchnię pokrywają odłamki skał oraz czerwonawy pył (stąd określenie Czerwona Planeta), a rozrzedona atmosfera jest trująca dla człowieka. Mars, mniej więcej dwukrotnie mniejszy od Ziemi, jest najbardziej do niej podobny.Doba masjańska (okres między kolejnymi wschodami słońca) jest zaledwie o 38 minut dłuższa niż doba ziemska, a nachylenie osi obrotu Marsa jest wieksze tylko o 1,70. Mars ma dwa księżyce, Podosa i Deimosa.Ich nieregularny, kartoflowaty kształt sugeruje, że są to planetoidy przechwycone przez pole grawitacyjne Marsa na orbitę wokół planety.Powierzchnia obu księżców pokryta jest kraterami. Włoski astronom Giovanni Schiaparelli (1835-1910) dostrzegł na powierzchni Marsa krzyżujące się linie i nazwał je “kanałami”.Wielu ludzi błędnie przyjmując, że miał na myśli kanały pochodzenia sztucznego, sądziło, że to Marsjanie wybudowali sieć kanałów, rozprowadzających wodę po całej planecie. Ponadto, ciemniejsze obszary o zmieniającej się sezonowo wielkości uważano za roślinność. Obecnie wiemy, że owe “kanały” były jedynie złudzeniem optycznym, a ciemniejsze obszary to skały, z których wiatr zdmuchnął warstwę czerwonawego pyłu. Krajobraz. Południowa półkula Marsa jest zryta kraterami uderzeniowymi, które powstały co najmniej 3,5 miliarda lat temu.Półkulę północną w znacznej części ukształtowała stosunkowo niedawna działalność wulkanów. Na Marsie spotykamy dwie najbardziej spektakularne formacje powierzchniowe, jakie istnieją w Układzie Słonecznym: Olympus Mons – największy znany wulkan, oraz Valles Marineris – wąwóz o głębokości 7 km i szerokości 600 km. Liczne mniejsze rozpadliny mogą być wyschłymi korytami rzek.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Księżyc Ziemi

Księżyc -jedyny naturalny satelita Ziemi- jest skalnym globem. którego średnica wynosi jedną czwartą średnicy Ziemi czyli około 3467 kilometrów.Dla porównania-jeden z księżyców Jowisza,Ganimedes, ma średnicę 5262 kilometrów. Spośród wielu drobniejszych satelitów można wyróżnić satelitę Urana -Kordelię, o średnicy około 30 kilometrów. Księżyc nie świeci własnym światłem, lecz odbija promienie słoneczne. Jego bezwodna, pokryta pyłem powierzchnia nie wykazuje śladów życia.Nie ma na nim atmosfery, gdyż grawitacja jest zbyt słaba, by utrzymać cząsteczki gazu.Powierzchnię pokrywają kratery. Kratery na Księżycu powstały w wyniku bombardowania meteorytami ponad 3,5 miliarda lat temu. Mają do 300 kilometrów średnicy.W niektórych kraterach wystepują tarasowate zbocza i łańcuchy górskie w kształcie koncentrycznych pierścieni, a także centralnie położone wierzchołki.Inne są otoczone dużymi, jasnymi, rozchodzącymi się promieniście formacjami wyrzuconej materii. Największe kratery wypełnia zastygła lawa wulkaniczna, tworząc gładkie równiny zwane maria (morza). Jak powstał Księżyc? Otóż, Ziemia i Księżyc powstały 4,5 miliarda lat temu.Jednakże pochodzenie Księżyca nadal stanowi zagadkę.Mół on uformować się wraz z Ziemią na wczesnym etapie istnienia Układu Słonecznego.Mogła go wychwycić z przestrzeni międzyplanetarnej pole grawitacyjne Ziemi.Najbardziej rozpowszechniona teoria głosi, że Księżyc powstał w wyniku zderzenia Ziemi z planetoidą wielkości Marsa. Grawitacyjne oddziaływanie Ziemi na Księżyc i Księżyca na Ziemię powoduje wydłużanie okresu obrotu obydwu ciał.Na przykład okres obrotu Ziemi (doba) wynosił kiedyś 10 godzin, lecz stopniowo uległ zwiększeniu do 24 godzin.Proces ten mógłby ostatecznie doprowadzić do takiego wydłużenia doby, że miesiąc trwałby 47 obecnych dni.Jednakże skala czasowa tego procesu przewyższa znacznie przewidywany okres życia Słońca, a zatem Układ Słoneczny nie będzie istniał wystarczająco długo, aby do tego doszło. Wiele wskazuje na to, ze Księżyc był kiedyś w stanie płynnym.Badania skał księżycowych pozwalają szacować, że skalna skorupa wykształciła się 4,48 miliarda lat temu.Przez następne 500 milionów lat meteoryty rozbijały się i nadtapiały tę skorupę.W wyniku dwóch ostatnich potężnych zderzeń, które miały miejsce około 4 miliardów lat temu, powstały baseny uderzeniowe, znane jako Morze Deszczów (Mare Imbrium) i Morze Wschodnie (Mare Orientale). W każdym momencie Słońce oświetla 50 procent powierzchni Księżyca.To, jaką część oświetlonego obszaru widzimy, zależy od położenia Księżyca względem Ziemi i Słońca.Obserwator z Ziemi może oglądać albo pełną tarczę Księżyca, albo nie widzieć jej wcale, albo też widzieć tylko fragment.Cykl przemian przebiega w ośmiu etapach, zwanych fazami Księżyca, w ciągu 29,53 dnia. O zaćmieniu. Z zaćmieniem mamy do czynienia wtedy, gdy światło jednego ciała niebieskiego zostanie przesłonięte przez inne ciało niebieskie.Zaćmienia Księżyca następują dwa lub trzy razy w roku, gdy Ziemia znajdzie się między Księżycem w pełni a Słońcem, rzucając cien na powierzchnię Księżyca.Zacmienia Słońca następują raz lub dwa w roku, gdy Księżyc odcina światło Słońca, rzucając na Ziemię cień, który ma zwykle szerokość 161 kilometrów.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Ziemia

Ziemia jest trzecią planetą od Słońca, najwiekszą z 4 planet wewnętrznych. Pod względem budowy przypomina inne planety tej grupy.Metaliczne, stałe jądro otoczone jest przez jądro zewnętrzne z metalu płynnego, po którym następują warstwy płynnych, półpłynnych i stałych skał. Natomiast warunki na powierzchniach tych planet różnią się diametralnie: tylko na Ziemi występuje woda w stanie płynnym, bogata w tlen atmosfera oraz inne warunki sprzyjające życiu.Trwająca od 4,5 miliarda lat ewolucja Ziemi zachodzi nadal, zarówno w sposób naturalny, jak i w wyniku działań człowieka. Ziemia jest jedyną planetą, na której występuje woda w stanie ciekłym i azotowo-tlenowa atmosfera, dzięki czemu mogło się na niej rozwinąć życie. Jest piątą pod względem wielkości planetą Układu Słonecznego, trzecią w kolejności od Słońca.Wśród planet odznacza się największą gęstością. Historia Ziemi. Bezpośrednio po narodzinach, Ziemia była globem bardzo gorącej, półpłynnej materii.Podczas gdy cięższe pierwiastki opadały do środka, tworząc metaliczne jądro, lżejsze unosiły się ku powierzchni. tworząc skalny płaszcz i skorupę ziemską.W ciągu miliardów lat Ziemia ostygła, jej powierzchnia stwardniała, wykształciła się atmosfera i powstały oceany. Ciekawostka: gdyby całą dotychczasową historię Ziemi zawrzeć w ciągu 24 godzin, pierwsi ludzie powstaliby dopiero na 2 sekundy przed północą. Dryf kontynentów. Skalna skorupa pokrywająca powierzchnię Ziemi składa się z kilkunastu oddzielnych płyt, które przesuwają się względem siebie z prędkością równą szybkością wzrostu paznokci u ludzi.Sztywne płyty “pływają” po warstwie półpłynnej magmy, która ulega wzburzeniu pod wpływem gorących prądów z metalicznego jądra.Ruch magmy powoduje powolne przesuwanie się płyt. Magnetosfera. Gdy Ziemia obraca się, wiry wystepujące w zewnetrznej, płynnej części jądra generują prądy elektryczne.Prądy te z kolei powodują powstanie wokół planety pola magnetycznego, które rozciąga się dlaeko w przestrzeń.Pole to, nazywane magnetosferą, chroni Ziemię przed wiatrem słonecznym-strumieniami wysokoenergetycznych cząstek płynących ze Słońca, z których część zostaje uwięziona przez pole magnetyczne w dwóch obszarach nazywanych pasami Van Allena.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Wenus

Wenus, druga planeta od Słońca, jest skalnym globem, otulonym gestymi chmurami, które odbijają większość swiatła słonecznego, przez co Wenus jest najjaśniejszym ciałem na niebie po Słońcu i Księżycu. Jest na niej gorąco i duszno.Temperatury powierzchniowe dochodzą do 4800C, a ciśnienie atmosferyczne 90 razy przewyższa ciśnienie ziemskie.Żółtawy kolor chmur pochodzi od kwasu siarkowego.Jego zawartość ulega jednak znacznym zmianom, co nasuwa myśl, że na Wenus występują czynne zmiany. Planeta ta, jest najbliższym sąsiadem Ziemi i przypomina ją pod względem rozmiarów i gęstości, obraca się wokół osi najwolniej ze wszystkich planet, 240 razy wolniej niż Ziemia. Zarówno w przypadku Wenus jak i Ziemi, słoneczne promieniowanie o mniejszej długości fali przenka atmosferę, ogrzewa powierzchnię, a jego energia jest ponownie emitowana jako promieniowanie podczerwone o większej długości fali.Atmosfera Ziemi pochłania część tego promieniowania, co prowadzi do efektu cieplarnianego.Na Wenus jest on pełny, gdyż atmosfera pochłania całe ciepło emitowane z powrotem w przestrzeń. W wyniku efektu cieplarnianego,średnia temperatura powierzchniowa na Marsie, Ziemi i Wenus jest odpowiednio o 50C, 350C oraz 5000C wyższa niż byłaby, gdyby atmosfery tyc planet przepuszczały całkowicie promieniowanie cieplne (promieniowanie podczerwone).Atmosfery Marsa i Ziemi są przeżroczyste dla wybranych długości fal promieniowania podczerwonego, natomiast atmosfera Wenus jest całkowicie nieprzeżroczysta. Dzięki technice radarowej sondy kosmiczne sporządziły mapę 98% powierzchni Wenus. Dwie trzecie planety pokrywają rozległe, rozpalone równiny pustynne pochodzenia wulkanicznego.Kilka kilometrów ponad poziomem równin leży kilka płaskowyży.11 kilometrów ponad średni poziom planety wznosi się pasmo górskie Maxwell Montes -najwyższy punkt na Wenus.Cała powierzchnia usiana jest wulkanami, dochodzącymi nawet do 160 kilometrów średnicy. Większość planet i księżyców Układu Słonecznego obraca się wokół osi i krąży wokół Słońca w kierunku odwrotnym od ruchu wskazówek zegara.Wenus jest wyjątkiem, gdyż rotuje zgodnie z ruchem wskazówe zegara, czyli odwrotnie niż inne planety.Jak dotychaczas, nie wieadomo dlaczego tak się dzieje, aczkolwiek niektórzy astronomowie wysunęli hipotezę, że Wenus obracała się kiedyś w tym samym kierunku co pozostałe planety, lecz zmieniła rotację w wyniku zderzenia z jakąś planetą lub planetoidą. proces przekształcania planet w celu stworzenia na nich warunków sprzyjających życiu określany jest po angielsku terraforming, co można tłumaczyć jako ziemiosposobienie.Niektórzy naukowcy zaproponowali, aby proces taki zapoczątkować na wenus poprzez “wysianie” w jej atmosferze zarodników roślin.Powątpiewano wprawdzie, czy organizmy ziemskie przetrwają w tak skrajnych temperaturach; jednakże teoretycznie, zarodki pobierałyby dwutlenek węgla z atmosfery i przekształcały go w tlen, wykorzystując reakcje fotosyntezy.To mogłoby uruchomić łańcuch przemian, prowadzących do wytworzenia środowiska, przypominającego środowisko ziemskie.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Materia meteorytowa

Materia meteorytowa (meteroidy) to cząstki pyłu i odłamki skalne, wystepujące w kosmosie. Zasadniczo pochodzą one od komet, rozsiewających okruchy materii podczas topnienia lodowego jądra, lub stanowią pozostałość po zderzeniach planetoid.Około 220 000 ton meteroidów penetruje rocznie atmosferę Ziemi.Przechodząc przez nią, okruchy rozgrzewają się wskutek zderzeń z cząsteczkami powietrza, tworząc na niebie świetlne smugi. Nazywane są wtedy meteorytami lub spadającymi gwiazdami.Spalają się zwykle na wysokości 90-120 kilometrów nad Ziemią i trwa to nie dłużej niż kilka sekund.Jeśli jakiś meteor dotrze do powierzchni Ziemi, nosi nazwę mateorytu. Ciekawostka: gdy Ziemia przechodzi przez strugę materii meteorytowej świeżo pozostawioną przez jakąś kometę, mamy do czynienia z rojem meteorytów o dużej intensywności (deszcz meteorów). Podczas takiego deszczu związanego z rojem Leonidów w 1833 roku, natężenie widocznych meteorytów sięgało 10 000 upadków na godzinę. Liczba meteortów sięga około 3300 sztuk rocznie, a masa z reguły przekracza kilogram.Większość z nich wpada do oceanów, jednak co roku około 6 egzemplarzy udaje się odszukać, obserwując ich upadek na ląd stały. Istnieją trzy zasadnicze typy meteotytów: kamienne, metaliczne i kamienno-metaliczne. W swych dziejach Ziemia była bombardowana przez niezliczone meteoryty.Częstotliwość tego bombardowania była największa około 3,5 miliarda lat temu, lecz utworzone wówczas kratery zostały całkowicie zatarte przez erozję.Wiele kraterów pochodzących z pózniejszego okresu zachowało się jednak do dzisiaj -zidentyfikowano ich już ponad 150.Niektóre z nich powstały setki milionów lat temu a niektóre z nich dopiero w XX wieku. Meteoryty niejdnokrotnie spadały na terytorium Polski.Najbardziej znany jest meteoryt pułtuski, którego upadek obserwowano 30 stycznia 1868 roku.Szacuje się, że mógł on ważyc około 9 ton, a jego pozostałości znajdowano na obszarze 130 km2.Największy “polski” meteoryt znaleziono w 1958 roku we wsi Morasko koło Poznania.Jego masa wynosi 78 kilogramów. W przestrzeni kosmicznej występują meteroidy różnej wielkości, przy czym najwięcej jest takich, które nie są większe od ziarnka piasku,Niezależnie od rozmiaru,wchodzą one w atmosferę ziemską z prędkością od 15 do 20 km/sekundę.Siła, z jaką uderzają w powierzchnię Ziemi, zależy od ich masy. Jeśli masa meteroidu nie przekracza 1 tony, prędkość z jaką wchodzi on w atmosferę ziemską, znacznie się zmniejsza wskutek oporu powietrza.Na wysokości mniej więcej 20 kilometrów zaczyna swobodnie spadać w polu grawitacyjnym Ziemi.Gdy siła ciążenia,działająca na meteroid,zrówna się z siła oporu powietrza, przestaje on się poruszać ruchem przyspieszonym.Następuje to, gdy prędkość meteroidu spadnie około 0,1 kilometra na sekundę (jest to tak zwana prędkość graniczna). Jeśli masa początkowa meteroidu przekracza 1000 ton, atmosfera jest w stanie spowolnić jego upadek jedynie w niewielkim stopniu i przy uderzeniu w powierzchnię Ziemi może on wywołać znaczne zniszczenia. Na szczęście meteroidy o tak znacznej masie zdarzają się niezwykle rzadko; tym niemniej liczne kratery, występujące na całej kuli ziemskiej, świadczą o tym, że upadki takie miały wielokrotnie miejsce w przeszłości.Największym ze znalezionych dotychczas meteorytów był meteoryt żelazny Hoba, o masie około 60 ton.Pozostaje on nadal w miejscu swego upadku – w Namibii (Afryka południowozachodnia).

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Planetoidy

Planetoidy to ciała niebieskie,będące bryłami skalnymi o średnicy od kilkuset kilometrów; w Układzie Słonecnzym znanych jest około 2000 planetoid obiegających Słońce; orbity większości planetoid (99,8%) zawarte są między orbitami Marsa i Jowisza w odległośco od 1,7 do 4 jednostek astronomicznych ; okresy obiegu wynoszą od około 3 do 6 lat; planetoidy oznaczane są numerami według kolejności odkrycia oraz nazwami własnymi.I tak na przykład obecnie jedna z planetoid o numerze 2309 nosi imię Pana Spocka,postaci z popularnego serialu telewizyjnego Star Trek; szczególnie ciekawe są planetoidy grupy Trojan, krążące dookoła Słońca w odległości równej odległości Jowisza i spełniające szczególne rozwiązanie problemu trzech ciał, oraz planeotidy zbliżające się znacznie do Ziemi (na przykład Eros), umożliwiające przez bezpośredni pomiar ich odległości od Ziemi wyznaczanie odległości Słońce – Ziemia. Wiele planetoid wykazuje okresowe zmiany blasku, o okresach rzędu kilku godzin i niewielkich amplitudach, świadczące o wydłużonym kształcie planetoidy o obrocie dookoła osi; całkowita masa planetoid oceniana jest na około 2-5 * 1024g.Ogólnie pochodzenie planetoid jest nieznane, jednakże przypuszcza się, że mogą być odłamkami powstałymi z rozpadu jednej, większej planaety. Zdaniem naukowców,planetoidy uległyby skupieniu w planetę,gdyby nie pływ potężnego pola grawitacyjnego Jowisza. Odkrywcą pierwszej planetoidy -Ceres, był G. piazzi 1 stycznia 1801; do roku 1960 skatalogowano elementy orbit ponad 1600 planetoid. 4,6 miliarda lat temu pas planetoid zawierał około 1200 razy więcej masy niż obecnie.Występowały w nim setki ciał większych niż Ceres (największa znana nam planetoida). Planetoidy zderzały się ze sobą a pokruszone odłamki rozprzestrzeniały się po całym Układzie Słonecznym, tworząc kratery na powierzchni skalnych planet i księżyców lub spadając na Słońce. Z pomocą teleskopu można dostrzec wiele planetoid, które wyglądają jak drobne punkciki światła. Dokładniejsze badania możliwe są jedynie przy pomocy sond kosmicznych lub w przypadku, gdy któraś planetoida znajdzie się stosunkowo blisko Ziemi.W dobrych warunkach można gołym okiem zobaczyć Westę, czwartą co do wielkości planetoidę o średnicy 501 kilometrów. A jak doszło do odkrycia planetoid? No więc całkiem przypadkowo… Od czasów Johannesa Keplera (1571 – 1630) astronomowie przypuszczali, że między orbitami Marsa i Jowisza może znajdować się jeszcze jedna planeta.Przekonanie to umocniło się po opublikowaniu w 1772 roku reguły Titiusa-Bodego 9wzoru wyznaczającego odstępy między planetami w zależności od ich odległości od Słońca) oraz odkryciu w 1781 roku planety Uran dokłanie w miejscu wynikającym z tego wzoru. W Niemczech wówczas rozpoczęto systematyczne poszukiwania dalszych planet, jednażke pierwsza planetoida,Ceres, została odkryta przypadkiem przez włoskiego astronoma w 1801 roku. Niedługo po tym wydarzeniu, odkryto trzy następne planetoidy: Pallas w roku 1802, Junonę w 1804 i Westę w 1807 roku.Wszystkie znajdowały się mniej więcej w tej samej odległości od Słońca, co sugerowało, że poszukiwana planeta rozpadła się na drobne kawałki. Dalej prowadzono poszukiwania, jednakże aż do roku 1845 nie znaleziono żadnych nowych planetoid.Jednakże od tego czasu zaczęto odkrywać je w coraz szybszym tempie, zwłaszcza po zastosowaniu kliszy fotograficznej do obserwacji nieba w 1891 roku.Zidentyfikowano dotychczas i nazwano ponad 5000 planetoid. Ocenia się,że około 40 000 można by sfotografować z Ziemi przy pomocy 2,5 -metrowego teleskopu.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

Co to jest Układ Słoneczny

W przeszłości istniała teoria geocentyczna,polegająca na tym, że Ziemia jest centrum wszechświata a Słońce krąży wkół niej. Obecnie wiemy, że pogląd ten był niesłuszny albowiem to właśnie Ziemia wraz z ośmioma planetami,porusza się wokół Słońca, tworząc wraz z nimi tak zwany Układ Słoneczny.Centralne położenie Słońca to główne założenie teorii heliocentrycznej, którą to w 1543 roku przestawił polski astronom Mikołaj Kopernik, będącą całkowitym przeciwieństwem wspomnianej już teorii geocentrycznej. Poruszanie się tych ośmiu planet wokół Słońca jest spowodowane jego siłą grawitacji, która się wiąże z jego ogromną masą-siedemset pięćdziesiąt razy przekracza łączną siłę grawitacji wszystkich dziewięciu planet. W skład Układu Słonecznego wchodzą planety z księżycami, międzyplanetarne obłoki gazu i pyłu oraz olbrzymia liczba planetoid, komet i asteroidów. Ciekawostką jest to, iż 99,86 % masy Układu Słonecznego zawarta jest w samym Słońcu a reszta głównie w Jowiszu. Orbity planet, po których poruszają się planety (za wyjątkiem Merkurego i Plutona_, mają bardzo małe mimośrody, kształtem przypominają więc koła.Znajdują się w jednej płaszczyżnie (oprócz Merkurego i Plutona), nieznacznie tylko nachylonej względem płaszczyzny równika słonecznego.Każda z planet przemieszcza się z różną prędkością i lezy w innej odległości od Słońca.Najbliżej centralnej gwiazdy są kolejno: Merkury, Wenus, Ziemia, Mars, Jowisz, Saturn, Uran, Neptun i Pluton. Merkury, Wenus i Ziemia to planety o stosunkowo małych masach i niewielkich rozmiarach, ale za to dużych gęstościach. Jowisz, Saturn, Uran i Neptun -inaczej tak zwane planety-olbrzymy- mają bardzo duże masy i rozmiary, za to małe gęstości.Zbudowane są przede wszystkim z gazów a głównie wodoru. Jowisz jest największą planetą– jego średnica wynosi około 142800 kilometrów, czyli jedenaście razy większa niż średnica Ziemi.Najbardziej oddalony od Słońca Pluton, o średnicy zaledwie 2284 kilometrów, zajmuje ostatnie miejsce pod względem wielkości. Jowisz, Saturn, Uran i Neptun same są centrami układów ciał niebieskich, albowiem dookoła nich krąży wiele naturalnych satelitów.Jak dotąd odkryto 23 księżyce Saturna, 16 księżyców Jowisza i 15 Urana. Mars ma 2 księżyce a Ziemia i Pluton tylko po jednym. Odległość między Marsem a Jowiszem jest tak duża, że przez wiele lat naukowcy podejrzewali, że znajduje się tam jakaś nie odkryta jeszcze planeta.Okazało się, że przestrzeń tę wypełnia okolo 2500 małych ciał niebieskich, zwanych planetoidami lub asteroidami.Największa z panetoid -Ceres, ma średnicę długości 1000 kilometrów.Jednak większość to okruchy skalne o średnicy zaledwie kilku kilometrów. Asteroidy krążą w szerokim paśie połozonym między orbitami Marsa i Jowisza.Część tych okruchów może jednak wylecieć daleko poza wspólną orbitę i zbliżyć się do Ziemi.Asteroidy są zbyt małe i zbyt odległe aby przeciętny obserwator był w stanie dostrzec je gołym okiem.Od czasu do czasu na niebie pojawiają się natomiast jasno świecące komety, również uważane za resztki pierwotnego tworzywa planetarnego.Kometa jest ciałem zbudowanym z okruchów skalnych zespolonych wodnym lodem, zamarzłym amoniakiem i metanem.Przez większość swego życia komety podróżują w niewidocznych dla nas, najodleglejszych obszarach Układu Słonecznego.W momencie, gdy kometa zbliży się do Słońca na okresloną odległość, zaczyna świecić. Pod wpływem wysokiej temperatury, zmrożone gazy odparowują, uwalnijąc chmury pyłów, które odbijają światło słoneczne i dzieki temu stają się widoczne.Ciśnienie spowodowane tak zwanym wiatrem słonecznym, czyli strumieniem cząstek pochodzących od Słońca, “zdmuchuje” gazy i pyły, tworząc efektowny ogon komety, nazywany przez astronomów warkoczem. Niemal codzienne można obserwować spadające gwiazdy, czyli meteory.Widoczny na niebie krótkotrwały błysk, to efekt spalania w atmosferze ziemskiej okruchów skalnych – meteoridów. Zdarza się również, że do atmosfery dostają się ciała większe, które -nie zniszczone- oderzają w Ziemię.Są to meteoryty. Najwiękze z nich pozostawiły na powierzchni naszej planety trwałe ślady w postaci kraterów.Co roku na Ziemię spada prawie milion ton drobnych materiałow pochodzenia kosmicznego.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

pozytywne i negatywne strony tarcia

Tarcie jest zjawiskiem które panuje powszechnie w przyrodzie i technice. Jest ono niezbędne do poruszania się istot żywych. Siły tarcia działające w trakcie poruszania powstrzymują nas przed upadkiem i pozwalają poruszać się do przodu. Między innymi jest ważny materiał z którego mamy wytworzone podeszwy w obuwiu. Kolejnym pozytywnym przykładem wykorzystywania siły tarcia i ich zmian jest zakładanie gum z bieżnikiem do pojazdów. Następnym pozytywnym przykładem tarcia jest wykorzystywanie jego sił w budowie hamulców poprzez pokrywanie klocków hamulcowych porowatym materiałem zwiększającym tarcie. Kiedy w trakcie eksploatacji powierzchnie tarcz lub klocków hamulcowych ulegają zużyciu (robią się gładkie) należy je wymienić. Tarcie jest niezbędne w prawidłowym funkcjonowaniu sprzęgła w samochodzie, to dzięki tej sile możemy łagodnie ruszyć samochodem. Tarcie jest również podstawą działania przekładni pasowych. Paski klinowe będące głównym elementem tych urządzeń wykonane są z materiałów o porowatej powierzchni. Tarcie pozytywne możemy również zaobserwować przy lądowaniu odrzutowca na małym lotnisku wtedy to za odrzutowcem otwiera się spadochron zwiększając w ten sposób opór ruchu czyli tarcie między poruszającym się ciałem, a powietrzem. Gdyby nie tarcie nie moglibyśmy nic utrzymać w ręce. Tarcie jest również wykorzystywane do obróbek rożnych materiałów np.: do szlifowania kamieni szlachetnych. Zapalniczka działa również przy wykorzystaniu tarcia. Tarcie jest również wykorzystane w budowie instrumentów smyczkowych w takim instrumencie pocieramy smyczkiem o struny i wydany zostaje dźwięk. Często tarcie jest zjawiskiem niepożądanym, ponieważ powoduje utraty energii na pokonanie oporów oraz niszczenie elementów urządzeń technicznych. Jedną z najskuteczniejszych metod zmniejszania tarcia jest zastąpienie tarcia ślizgowego tarciem tocznym. Przykłady tarcia tocznego to: łożyska kulkowe, toczenie się kół pociągu po szynach. Już starożytni walczyli z niepożytecznym tarciem: przy budowie piramid pod ogromne kloce podkładali owalne drzewa i toczyli je. Niepożyteczne tarcie zwalczamy również smarowaniem powierzchni trących smarami i olejami wówczas pomiędzy dwoma powierzchniami wytwarza się tak zwany film olejowy. Istotne są też właściwości stosowanych smarów. Smary powodują przedłużanie żywotności urządzeń mechanicznych. Kolejnym przykładem tarcia niekorzystnego z którym człowiek stara się walczyć jest tarcie które występuje pomiędzy poruszającymi się szybko różnego rodzaju mechanizmami, a powietrzem. W celu zmniejszenia powstałych oporów stosuje się aerodynamiczne i opływowe kształty, przykładem tego są specjalne konstrukcje maszyn latających zachowujących opływowe kształty. Jedną z przyczyn coraz większej prędkości samochodów jest ich coraz bardziej aerodynamiczny kształt. Znane są również przykłady zwalczania oporów, a więc tarcia w różnych dyscyplinach sportu. Obserwujemy czasami dziwacznie ubranych sportowców, kaski wyczynowych kolarzy swoim kształtem przypominają głowę ptaka w locie, również rowery na których jeżdżą w niczym nie przypominają tych na co dzień widywanych w sklepach, a wszystko to po to by osiągnąć jak najbardziej aerodynamiczną sylwetkę, co za tym idzie lepszy wynik. Materiały z których są wykonane choćby ubrania łyżwiarzy wykorzystują tworzywa takie jak silikon i lycra bo dzięki ich właściwością można zmniejszyć opory powietrza. Nauka jest dzisiaj tak rozwinięta, że człowiek umie wykorzystywać pozytywne tarcie i zwalczać negatywne.

Posted in Uncategorized | Leave a comment

zasady dynamiki, tarcie (sciaga)

1.I zasada dynamiki: Jeżeli na cialo nie dzialaja żadne sily, lub sily działajace rownowaza się to cialo pozostaje w spoczynku lub porusza się ruchem jednostajnie prostoliniowymII przyklady ilustr. Ukłąd odniesienia w ktorymspelniona jest pierwsza zasada dynamiki nazywamy układem inercjalnym. Zasada bezwladności: W inercjalnym układzie odniesienia kazde cialo zachowuje swój stan ruchu gdy nie działają na nie siły lub działające siły równoważą się. II zasada dynamiki: Jeżeli w inercjalnym układzie odniesienia działa na ciało siła niezrównoważona to porusza się ono ruchem zmiennym. Przyspieszenie ciała w tym ruchu jest wprost proporcjonalne do tej sily i odwrotnie proporcjonalne do masy ciała. Kierunek i zwrot przyspieszenia jest zgodny z kierunkiem i zwrotem siły. Aŕ = Fŕ : m, a-przyspieszenie, F-sila wypadkowa, m-masa ciała. II Jeżeli zwrot siły jest zgodny ze zwrotem prędkości to ruch jest przyspieszony, jeżeli zwrot jest przeciwny do zwrotu prędkości to ruch jest opuźniony. Jednostką siły jest 1N F=m*a 1N jest to siła która ciału o masie 1 kg nadaje przysiepszenie 1m/s2. Ogólna postać II zasady dynamiki. Porównać wzrory na przyspieszenia ŕ(pod wzorem) Zmiana pędu ciała (deltap) jest równa iloczynowi działającej na ciało siły (F) przez czas jej działania (deltat) III zasada dynamiki: Jeżeli ciało A działa na ciało B siłą FABŕ „akcji” to iało B oddziałuje na ciało A siła FBAŕ „reakcji”, która ma taką samą wartość, taki sam kierunek i przeciwny zwrot. Siły te przyłożone sa do różnych ciał. TARCIE- Gdy jedno ciało porusza się po powierzchni drugiego, oba ciała działają na siebie siłą tarcia mającą kierunek styczny do ich powierzchni zetknięcia. Zwrot tarcia jest przeciwny do zwrotu prędkości.II Szkodliwa i pożyteczna rola tarcia. a)szkodliwa –buty, -ubrania, -ścieranie się opon, -niszczenie części maszyn. B)pożyteczne –umożliwia poruszanie się, -umożliwia hamowanie. II Sposoby zmniejszania i zwiększania tarcia a)zmniejszanie –stosowanie smarów, -wygładzanie powierzchni, b)zwiększanie –bieżnikowanie opon.II Przyczyny tarcia: nierównośc powierzchni, przyciąganie cząsteczek. Tarcie statyczne – występuje wówczas gdy powierzchnie są nieruchome względem siebie ŕ(zeszyt) Wartość siły tarcia statycznego jest wprost proporcjonalna do siły naciskającej. Tmax. =fs*Fn FN-siła naciskająca, fs-współczynnik tarcia statycznego. Wspolczynnik fs zależy tylko od rodzaju powierzchni, ale nie zależy od wielkości powierzchni.Tarcie kinetyczne – tarcie występujące podczas ruchu ciała. Tk=fk*Fn Tk-tarcie kinetyczne fk-wspolczynnik tarcia kinetycznego, Fn-sila naciskajaca.II Wykres zależności siły tarcia od siły wprawiającej ciało w ruchŕ (zeszyt) tarcie kinetyczne dzielimy na –suwne (poślizgowe) i toczne.

Posted in Uncategorized | Leave a comment